Emir
New member
2026 çalışmasının yüksek riskli örnekleminde 126 erkek ve 56 kadın, düşük riskli örnekleminde ise 140 erkek ve 57 kız bulunuyordu. Bu dağılım, cinsiyetler arasında doğrudan ve güçlü karşılaştırmalar yapmak için dikkatli olunması gerektiğini gösteriyor. Çalışmanın temel amacı da “kadınlar ve erkekler arasındaki farkı ölçmek” değil; PAC-R'nin psikometrik yapısını ve tarama performansını değerlendirmekti. Sage Journals
Bu nedenle “PAC-R kadınlarda daha başarılıdır” veya “erkeklerde daha doğru sonuç verir” gibi bir sonuca mevcut verilerden doğrudan ulaşmak doğru olmaz.
Burada bilimsel açıdan daha doğru yaklaşım, gelecekte yapılacak çalışmaların cinsiyete göre ölçüm değişmezliğini, farklı yaş gruplarını ve farklı bilişsel düzeyleri ayrıca incelemesini beklemek olur.
PAC ile PAC-R Arasındaki Fark Neden Önemli?
PAC-R'nin ortaya çıkmasının temel nedenlerinden biri orijinal PAC'ın faktör yapısına ilişkin sorunların bulunmasıydı.
Orijinal PAC'ta maddeler teorik olarak psikoz, depresyon, anksiyete, OKB ve genel uyum sorunları gibi alanlara ayrılmıştı. Ancak sonraki analizler maddelerin gerçekte bu yapı içinde beklenildiği şekilde gruplanmadığını gösterdi.
PAC-R ise maddeleri gözlenen faktör yapısına göre yeniden düzenliyor. Örneğin bazı maddeler GAP grubundan alınarak anksiyete, depresyon veya saldırganlık/kendine zarar verme kategorilerine taşındı. Dört madde ise düşük faktör yükleri veya kavramsal tutarsızlıklar nedeniyle çıkarıldı. Sage Journals
Bu aslında psikolojik ölçüm araçlarının nasıl geliştirildiğine dair güzel bir örnek:
Bir testin ilk teorik tasarımı ile gerçek verilerin gösterdiği yapı her zaman aynı olmayabilir.
Bilimsel ilerleme de tam olarak burada ortaya çıkıyor.
PAC-R'nin Güçlü ve Sınırlı Yönleri
PAC-R'nin güçlü taraflarından biri, otistik bireylerde ruh sağlığı belirtilerinin değerlendirilmesine yönelik özel olarak geliştirilmiş olması. Özellikle zihinsel yetersizliği eşlik eden kişilerde standart psikiyatrik değerlendirme yöntemlerinin uygulanması zorlaşabileceğinden, bu tür araçlara ihtiyaç bulunuyor. Sage Journals
Bir diğer avantajı daha sade bir puanlama sistemine sahip olması. Orijinal PAC'taki iki aşamalı GAP yaklaşımı kaldırılmış ve dört temel bozukluk alanı ile genel ruh sağlığı indeksi üzerinden daha doğrudan bir yapı oluşturulmuş. Sage Journals
Ancak sınırlılıkları da göz ardı edilmemeli.
Örneğin ikinci örneklemde psikoz tanısı alan hiç kimse bulunmadığı için bu alt ölçeğin duyarlılık ve özgüllüğü değerlendirilemedi. OKB tanısı alanların sayısı da yalnızca iki olduğu için OKB sonuçlarının dikkatli yorumlanması gerekiyor. Sage Journals
Ayrıca PAC-R'nin amacı tanı koymak değil, tarama yapmak.
Bu ayrımı özellikle vurgulamak gerekiyor.
Kadın-Erkek Ayrımından Daha Önemli Olan Şey: Bireysel Farklılık
Forumlarda psikoloji konuşulurken tartışmalar bazen “erkeklerde böyle, kadınlarda şöyle” noktasına çok hızlı geliyor.
Oysa PAC-R gibi bir araç açısından daha faydalı soru şu olabilir:
Bir kişinin cinsiyetinden ziyade, belirtilerin o kişinin olağan davranışlarından ne kadar farklılaştığına bakabiliyor muyuz?
Bu nokta özellikle otizm açısından değerli. Çünkü aynı davranış bir kişi için yıllardır var olan otistik özelliklerden biri olabilirken, başka bir kişi için yeni başlayan depresyonun göstergesi olabilir.
PAC'ın ve PAC-R'nin geliştirilmesinde “alışılmış davranıştan değişim” konusu da dikkate alınmış durumda. PAC-R'de belirtilerin kötüleştiği, değişmediği veya iyileştiği yönündeki bilgiler ayrıca değerlendirilebiliyor; ancak 2026 çalışmasında bu değişim bölümünün klinik karar verme sürecinde nasıl kullanılacağı konusunda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğu belirtiliyor. Sage Journals
Bence bu, gelecekteki araştırmalar için oldukça önemli bir alan.
Sonuç: PAC-R'ye Nasıl Bakmalı?
PAC-R'yi en doğru şekilde, otistik bireylerde eşlik eden ruh sağlığı sorunlarını fark etmeye yardımcı olan, veri temelli ancak tek başına tanı koymayan bir tarama aracı olarak görmek mümkün.
Erkeklerin daha sayısal ve ölçülebilir kriterlere önem vermesi mümkün; kadınların ise sosyal çevre, ilişkiler, beklentiler ve duygusal deneyimlerin etkisini daha fazla gündeme getirmesi mümkün. Fakat bunları cinsiyetlerin değişmez özellikleri gibi sunmak bilimsel açıdan savunulabilir değil.
Asıl değerli yaklaşım, bu iki perspektifi birbirinin alternatifi olarak görmek yerine bir araya getirmek olabilir.
Bir PAC-R sonucu bize “ne kadar?” sorusuna yardımcı olabilir.
Kişinin yaşam öyküsü, çevresi ve klinik değerlendirme ise “neden?” sorusuna yaklaşmamızı sağlayabilir.
İyi bir değerlendirme için ikisinin de önemi var.
Üstelik 2026 tarihli çalışmanın sonuçları umut verici olsa da örneklemlerin yapısı, bazı alt ölçeklerdeki düşük vaka sayıları ve aracın tarama amacı nedeniyle PAC-R hakkında kesin hükümler vermek için henüz erken. Araştırmacılar da kapsamlı ve çok yöntemli değerlendirmelerin gerekli olduğunu açıkça belirtiyor. Sage Journals+1
Forumda Tartışmaya Açık Sorular
Sizce ruh sağlığı tarama araçlarında sayısal veriler mi, kişinin kendi deneyimini anlatması mı daha fazla ağırlık taşımalı?
Bir davranışı değerlendirirken “bu kişi böyle davranıyor” demek yerine, “bu davranış onun normalinden ne kadar farklı?” sorusunu sormak daha doğru olabilir mi?
Kadın ve erkek otistik bireylerin deneyimlerini karşılaştırırken gerçekten biyolojik/cinsiyet temelli farklılıkları mı görüyoruz, yoksa toplumsal beklentilerin ve tanı alma süreçlerinin etkisini de hesaba katmak gerekiyor mu?
Ve belki de en önemlisi: Bir tarama aracının daha fazla kişiyi yakalaması mı, yoksa yanlış pozitifleri mümkün olduğunca azaltması mı daha önemli? Yoksa bunun cevabı değerlendirilen ruh sağlığı sorununa göre değişmeli mi?
Kaynaklar
- Kildahl, A. N., Helverschou, S. B., Mathiassen, B., Heiervang, E. & Halvorsen, M. B. (2026). The Psychopathology in Autism Checklist–Revised (PAC-R): Development and Validation. Autism: The International Journal of Research and Practice. Sage Journals+1
- Kildahl ve arkadaşları, PAC-R'nin geliştirilmesi ve iki bağımsız örneklemde psikometrik değerlendirilmesine ilişkin 2026 tarihli çalışma. Sage Journals
- PAC-R'nin bibliyografik kaydı ve DOI bilgileri: PubMed, PMID 42669648. PubMed
Bu nedenle “PAC-R kadınlarda daha başarılıdır” veya “erkeklerde daha doğru sonuç verir” gibi bir sonuca mevcut verilerden doğrudan ulaşmak doğru olmaz.
Burada bilimsel açıdan daha doğru yaklaşım, gelecekte yapılacak çalışmaların cinsiyete göre ölçüm değişmezliğini, farklı yaş gruplarını ve farklı bilişsel düzeyleri ayrıca incelemesini beklemek olur.
PAC ile PAC-R Arasındaki Fark Neden Önemli?
PAC-R'nin ortaya çıkmasının temel nedenlerinden biri orijinal PAC'ın faktör yapısına ilişkin sorunların bulunmasıydı.
Orijinal PAC'ta maddeler teorik olarak psikoz, depresyon, anksiyete, OKB ve genel uyum sorunları gibi alanlara ayrılmıştı. Ancak sonraki analizler maddelerin gerçekte bu yapı içinde beklenildiği şekilde gruplanmadığını gösterdi.
PAC-R ise maddeleri gözlenen faktör yapısına göre yeniden düzenliyor. Örneğin bazı maddeler GAP grubundan alınarak anksiyete, depresyon veya saldırganlık/kendine zarar verme kategorilerine taşındı. Dört madde ise düşük faktör yükleri veya kavramsal tutarsızlıklar nedeniyle çıkarıldı. Sage Journals
Bu aslında psikolojik ölçüm araçlarının nasıl geliştirildiğine dair güzel bir örnek:
Bir testin ilk teorik tasarımı ile gerçek verilerin gösterdiği yapı her zaman aynı olmayabilir.
Bilimsel ilerleme de tam olarak burada ortaya çıkıyor.
PAC-R'nin Güçlü ve Sınırlı Yönleri
PAC-R'nin güçlü taraflarından biri, otistik bireylerde ruh sağlığı belirtilerinin değerlendirilmesine yönelik özel olarak geliştirilmiş olması. Özellikle zihinsel yetersizliği eşlik eden kişilerde standart psikiyatrik değerlendirme yöntemlerinin uygulanması zorlaşabileceğinden, bu tür araçlara ihtiyaç bulunuyor. Sage Journals
Bir diğer avantajı daha sade bir puanlama sistemine sahip olması. Orijinal PAC'taki iki aşamalı GAP yaklaşımı kaldırılmış ve dört temel bozukluk alanı ile genel ruh sağlığı indeksi üzerinden daha doğrudan bir yapı oluşturulmuş. Sage Journals
Ancak sınırlılıkları da göz ardı edilmemeli.
Örneğin ikinci örneklemde psikoz tanısı alan hiç kimse bulunmadığı için bu alt ölçeğin duyarlılık ve özgüllüğü değerlendirilemedi. OKB tanısı alanların sayısı da yalnızca iki olduğu için OKB sonuçlarının dikkatli yorumlanması gerekiyor. Sage Journals
Ayrıca PAC-R'nin amacı tanı koymak değil, tarama yapmak.
Bu ayrımı özellikle vurgulamak gerekiyor.
Kadın-Erkek Ayrımından Daha Önemli Olan Şey: Bireysel Farklılık
Forumlarda psikoloji konuşulurken tartışmalar bazen “erkeklerde böyle, kadınlarda şöyle” noktasına çok hızlı geliyor.
Oysa PAC-R gibi bir araç açısından daha faydalı soru şu olabilir:
Bir kişinin cinsiyetinden ziyade, belirtilerin o kişinin olağan davranışlarından ne kadar farklılaştığına bakabiliyor muyuz?
Bu nokta özellikle otizm açısından değerli. Çünkü aynı davranış bir kişi için yıllardır var olan otistik özelliklerden biri olabilirken, başka bir kişi için yeni başlayan depresyonun göstergesi olabilir.
PAC'ın ve PAC-R'nin geliştirilmesinde “alışılmış davranıştan değişim” konusu da dikkate alınmış durumda. PAC-R'de belirtilerin kötüleştiği, değişmediği veya iyileştiği yönündeki bilgiler ayrıca değerlendirilebiliyor; ancak 2026 çalışmasında bu değişim bölümünün klinik karar verme sürecinde nasıl kullanılacağı konusunda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğu belirtiliyor. Sage Journals
Bence bu, gelecekteki araştırmalar için oldukça önemli bir alan.
Sonuç: PAC-R'ye Nasıl Bakmalı?
PAC-R'yi en doğru şekilde, otistik bireylerde eşlik eden ruh sağlığı sorunlarını fark etmeye yardımcı olan, veri temelli ancak tek başına tanı koymayan bir tarama aracı olarak görmek mümkün.
Erkeklerin daha sayısal ve ölçülebilir kriterlere önem vermesi mümkün; kadınların ise sosyal çevre, ilişkiler, beklentiler ve duygusal deneyimlerin etkisini daha fazla gündeme getirmesi mümkün. Fakat bunları cinsiyetlerin değişmez özellikleri gibi sunmak bilimsel açıdan savunulabilir değil.
Asıl değerli yaklaşım, bu iki perspektifi birbirinin alternatifi olarak görmek yerine bir araya getirmek olabilir.
Bir PAC-R sonucu bize “ne kadar?” sorusuna yardımcı olabilir.
Kişinin yaşam öyküsü, çevresi ve klinik değerlendirme ise “neden?” sorusuna yaklaşmamızı sağlayabilir.
İyi bir değerlendirme için ikisinin de önemi var.
Üstelik 2026 tarihli çalışmanın sonuçları umut verici olsa da örneklemlerin yapısı, bazı alt ölçeklerdeki düşük vaka sayıları ve aracın tarama amacı nedeniyle PAC-R hakkında kesin hükümler vermek için henüz erken. Araştırmacılar da kapsamlı ve çok yöntemli değerlendirmelerin gerekli olduğunu açıkça belirtiyor. Sage Journals+1
Forumda Tartışmaya Açık Sorular
Sizce ruh sağlığı tarama araçlarında sayısal veriler mi, kişinin kendi deneyimini anlatması mı daha fazla ağırlık taşımalı?
Bir davranışı değerlendirirken “bu kişi böyle davranıyor” demek yerine, “bu davranış onun normalinden ne kadar farklı?” sorusunu sormak daha doğru olabilir mi?
Kadın ve erkek otistik bireylerin deneyimlerini karşılaştırırken gerçekten biyolojik/cinsiyet temelli farklılıkları mı görüyoruz, yoksa toplumsal beklentilerin ve tanı alma süreçlerinin etkisini de hesaba katmak gerekiyor mu?
Ve belki de en önemlisi: Bir tarama aracının daha fazla kişiyi yakalaması mı, yoksa yanlış pozitifleri mümkün olduğunca azaltması mı daha önemli? Yoksa bunun cevabı değerlendirilen ruh sağlığı sorununa göre değişmeli mi?
Kaynaklar
- Kildahl, A. N., Helverschou, S. B., Mathiassen, B., Heiervang, E. & Halvorsen, M. B. (2026). The Psychopathology in Autism Checklist–Revised (PAC-R): Development and Validation. Autism: The International Journal of Research and Practice. Sage Journals+1
- Kildahl ve arkadaşları, PAC-R'nin geliştirilmesi ve iki bağımsız örneklemde psikometrik değerlendirilmesine ilişkin 2026 tarihli çalışma. Sage Journals
- PAC-R'nin bibliyografik kaydı ve DOI bilgileri: PubMed, PMID 42669648. PubMed