celikci
New member
Kuzey Kore’nin tabir yerindeyse bir ‘kapalı kutu’ olduğunu hepimiz biliyoruz. Ülke, bu kapalılık siyasetini pandemi konusunda da bozmadı, aksine daha da artırdı. 25 milyon nüfuslu Kuzey Kore hakkında muteber bilgi almak en güzel kurallarda bile çok zorken, pandemi sebebiyle yaşanan kapanmalar da eklenince tam manasıyla imkânsız hale geldi.
SIFIR COVID SİYASETİ
Kuzey Kore, Ocak 2020’den bu yana hudut kapanmalarını ve karantina tedbirlerini içeren bir ‘sıfır Covid politikası’ uyguluyor. Salgının başlarında esasen çok da yeterli olmayan sıhhat sisteminin bu durumla baş edemeyeceğini düşünen Pyongyang idaresi Kuzey Kore’yi dış tesirlere büsbütün kapattı. Bu siyasetin virüsün ülkeden uzak kalmasını sağladığı argüman ediliyor.
Ülkedeki sıkı karantinanın ana itici gücünün, kırılgan sıhhat sistemleri olduğu varsayım ediliyor. Zira Kuzey Kore’nin sıhhat sistemi bir pandemi ile başa çıkabilecek donanıma sahip değil.
BURADA HİÇ AŞI UYGULANMADI
Kuzey Kore, dünyada Covid-19 aşısı teşebbüsü başlatmayan iki ülkeden biri. Global aşılama programı Covax’in fazlaca sayıda teklifine karşın, Kuzey Kore’de aşılama başlatılmadı.
Dünya çapında maske zorunluluğunun ve pandemi yasaklarının kalktığı bugünlerde, Kuzey Kore, bir daha açılmaya nasıl başlayabileceğine dair hiç bir işaret vermeden, vatandaşlarına bir doz bile koronavirüs aşısı uygulamayan iki ülkeden biri olmaya devam ediyor.
Dünyada aşılamanın başlamadığı bir öteki ülke Doğu Afrika’da bulunan Eritre. Altı milyonluk nüfusu olan Eritre, yaklaşık 10.000 Covid hadisesi bildirdi. Ülkede bugüne kadar resmi bir Covid-19 aşı programı oluşturulmadı. Eritre virüsle ilgili dataları dünyayla paylaşmayı reddediyor.
Geçtiğimiz yıl Kuzey Kore, sevkiyatların daha fazla gereksinimi olan ülkelere gitmesi gerektiğini söyleyerek Çin’in Sinovac aşısının yaklaşık 3 milyon dozunu reddetti. Bununla da kalmayan Pyongyang, mümkün yan tesirlerden endişelendiği için 2 milyon doz AstraZeneca aşısını da geri çevirdi.
Covax tarafınca Kuzey Kore için tahsis edilen yaklaşık 250.000 doz Novavax aşısı siparişi de Pyongyang’ın cevap vermemesi niçiniyle bu yılın başlarında iptal edildi. Çin, Rusya ve Güney Kore’nin 2021 yılı boyunca yaptığı teklifler de reddedildi.
AŞILAR niye REDDEDİLİYOR?
Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü Yöneticisi Lee Wootae, sunulan aşıların sayısından ve çeşidinden duyulan memnuniyetsizliğin Pyongyang’ı sevkiyatları geri çevirmeye itmiş olabileceğini söylüyor ve ekliyor:
“Şimdiye kadar Kuzey Kore’ye sunulan aşılar sıklıkla AstraZeneca ve Sinovac oldu. Kuzey Kore’nin istediği şey ise mRNA aşıları.”
Başka yandan Kuzey Kore rejiminin aşıları alma konusundaki isteksizliğini siyasal niçinlere bağlayan uzmanlar da var.
Kyung Nam Üniversitesi Uzak Doğu Araştırmaları Enstitüsü’nde profesör olan Lim Eul Chul, “Kuzey Kore’nin ABD’de üretilmiş aşıların sayesinde tıbbi bir krizin üstesinden geldiği bildirisi, Kim Jong-Un rejiminin ABD’ye karşı eleştirel tavrı ile zıt düşecek” diye konuşuyor.
Ülkede hakim olan kapalılık hali de aşıları geri çevirme niçinlerinden biri olabilir. Lim Eul Chul, bunun niçinini de şu biçimde açıklıyor:
“Pyongyang’ın aşı tekliflerini kabul etmesi için şeffaf bir aşı dağıtım planını garanti etmesi gerekiyor. Bu, memleketler arası gözlemcilerin ülkeye girmesine müsaade vermek ve aşının nasıl ve kime dağıtıldığına müdahale etmelerine müsaade vermek manasına geliyor.”
Kuzey Kore’nin rastgele bir Covid-19 aşısı ithal ettiği bilinmiyor lakin basında çıkan haberlerde hudut denetim yetkilileri üzere en azından birtakım kilit şahısların aşılanmış olabileceği öne sürülüyor.
NÜFUS VİRÜSE KARŞI SAVUNMASIZ
Uygulanan sıfır Covid siyaseti ve aşılamanın reddedilmesi, nüfusun virüse karşı son derece savunmasız olduğu manasına geliyor.
Pandemi birinci başladığında öteki birfazlaca ülkede olduğu üzere Kuzey Koreli yetkililerin kanısı de “pandeminin son bir sonu olacağı ve akabinde ülkenin pandemi öncesi işlere her zamanki üzere devam edebileceği” biçimindeydi. birebir vakitte, peş peşe ortaya çıkan mutasyonel varyantlar göz önüne alındığında, dünya artık Covid-19’un kalıcı olduğu gerçeğiyle yüzleşmeye başlıyor. Bu da virüsle bir ortada yaşamaya odaklanan alternatif bir yaklaşımı gerekli kılıyor.
Bu yaklaşım özetle gezegendeki herkesin bir noktada virüsle karşılaşacağı manasına geliyor, tıpkı hepimizin ömrümüzde bir sefer bile olsa soğuk algınlığına yakalanma riski olduğu üzere… Kuzey Kore üzere ‘sıfır Covid’ siyaseti benimseyen ve hiç aşı yapılmamış bir ülke için koronavirüsle yaşamaya alışma durumunun sonuçları pek göz korkutucu görünüyor.
ÇOK KAPANMA BESİN KRİZİNİ DOĞURDU
Kuzey Kore’nin sıfır Covid-19 siyaseti, ithal ilaç kaynaklarının kuruması, hasta insanların hastanelere erişmesine dahi mahzur olan yurt içi seyahat yasakları üzere niçinlerle ikincil sıhhat krizine yol açtı.
Ülke ayrıyeten besin, gübre, tarım ekipmanı ve insani yardımın ithalatının ve iç dağıtımının önemli biçimde kısıtlandığı bir besin kıtlığı yaşıyor. 2020 yılında meydana gelen tayfunlar da sellere niye oldu ve mahsul randımanını daha da azalttı.
Birleşmiş Milletler Kuzey Kore İnsan Hakları Özel Raportörü Tomás Ojea Quintana, pandemi kısıtlamalarının besin krizini daha da kötüleştirdiğini söylüyor. Quintana’nın kaleme aldığı yakın tarihindeki bir raporda, “sınırların kapatılması da dahil olmak üzere Covid kısıtlamalarının ülke ortasında bir salgını önlediği lakin ekonomik yoksunluğu daha da kötüleştirdiği” sözlerine yer veriliyor. Quintana, Kuzey Kore’ye en az 60 milyon doz Covid-19 aşısı sağlanması gerektiğini ve milletlerarası toplumun bunun için bir strateji belirlemek üzere bir ortaya gelmesi gerektiğini belirtiyor.
Çok izolasyon uygulaması, Kuzey Kore’nin Çin ile ticaretini de durdurdu. İki ülke içindeki ticari ilgiler 2019’dan 2021 yılına kadarki süreçte, yüzde 90 azaldı. Kuzey Kore, salgın 2020’de yayılmaya başladığında hudutlarını kapatan birinci ülkelerden bir tanesiydi. Geçtiğimiz ay Çin sonundan birkaç trenin geçişine müsaade verilmeye başlandı.
PANDEMİ BİR PARANOYA OLDU, SONU GEÇENLERE VUR BUYRUĞU VERİLDİ!
Analistler, Kuzey Kore’nin pandemiyi paranoya noktasına varacak kadar fazlaca ciddiye aldığını söylüyor. Rejim, hudut uygulamaları konusunda o kadar katı ki Kuzey Kore sorunlarını takip eden bir yayın kuruluşu olan NK News’ün aktardığına bakılırsa, Ekim 2020’de yayımlanan bir kararnameyle huduttan içeri müsaadesiz girenlerin ve hatta hayvanların bile ihtar yapılmadan vurulması emredildi.
Ülkenin sonlarının kapanması, besin güvensizliğini daha da kötüleştirdi. Kim Jong-Un, geçtiğimiz yıl besin durumunu ‘gergin’ olarak nitelendirmiş ve “zorlu bir dönem” tabirlerini kullanmıştı. Bu kelamlar ülkenin 1990’larda yaşadığı büyük kıtlığa bir atıftı.
Kuzey Kore, tarihi boyunca sık sık besin kıtlıkları yaşadı. Lakin bu sefer Covid-19 yüzünden durum daha da vahim hale geldi. Ülkenin başkanı Kim Jong-Un, krizi 1990’larda Sovyetler Birliği’nin çöküşü akabinde yaşanan ve ‘Zorlu Yürüyüş’ denen, binlerce kişinin öldüğü açlıkla uğraş sürecine benzetti.
Kuzey Kore rejimi, yaşanan besin kıtlığını kabul etse de asla kabul etmedikleri bir şey var: Covid hadiseleri. Kuzey Kore şimdiye kadar ülkede rastgele bir Covid-19 olayı tespit edildiğini inkâr etti.
Uygulanan sıkı karantina kuralları, 2020 yılı boyunca salgını engellese bile, dünya genelinde birden çok kaynak 2021 sonlarında ordu ortasında ‘kitlesel ölümler’ yaşandığını bildirdi.
Covid-19 semptomları gösteren sivil Kuzey Koreliler yedi günlük mesken karantinasına tabi tutuluyor. Bu mühlet ortasında belirtiler kaybeğer olmazsa ve iyileşmezlerse süreksiz karantina tesislerine transfer ediliyorlar. Alınan bilgilere bakılırsa, 2021 yılının sonlarında semptomları olan en az 185.000 kişi bu tesislere sevk edildi. Bu tesislerdeki şartların ‘korkunç’ olduğu, ilaç, besin ve ısıtmanın da yetersiz olduğu söyleniyor.
‘SINIRLARI AÇMAK ZORUNDA KALACAKLAR…’ YENİ VARYANTLARIN MERKEZ ÜSSÜ OLABİLİR!
Washington merkezli Stratejik ve Memleketler arası Çalışmalar Merkezi (CSIS) tarafınca toplanan bir uzmanlar panelinin raporuna nazaran, Kuzey Koreli yetkililer Pfizer yahut Moderna üzere mRNA aşılarını tercih edeceklerini özel olarak belirttiler. Panel, Kuzey Kore’nin muhtemelen yüksek hacimli bir mRNA aşısı teklifiyle ilgileneceği kararına vardı.
Panel, hiç aşısı olmayan Kuzey Kore nüfusunun virüse karşı düşük bağışıklığının bir kararı olarak yeni varyantların merkez üssü olma riskiyle karşı karşıya olduğunun da altını çizdi.
Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden global sıhhat uzmanı Kee Park, “Sınırı bir daha açmak zorunda kalacaklar, bu kaçınılmaz. Bu noktada nüfusu müdafaanın en yeterli yolu mümkün olduğunca fazla sayıda insanı aşılamak olacak. Bunu yapabilecek güçteler. Artık farklı bir strateji izlemeleri gerekiyor. Sıfır Covid stratejisi çökmeye başlıyor” diyor.
Dünyadaki savunmasız insanlara aşı dağıtmayı amaçlayan Covax teşebbüsünün bir modülü olan Gavi Alliance, Kuzey Kore için tahsis edilmiş aşı dozlarının bu ay iptal edildiğini deklare etti lakin Pyongyang idaresinin fikrini değiştirmesi ve bir bağışıklama programı başlatması durumunda teknik ihtiyaçların karşılanacağını da ekledi.
ALTYAPI SÜRATLİ AŞILAMAYA MÜSAİT
CSIS uzmanları, Covax’in yapacağı ve Kuzey Kore’yi toplu bir Covid-19 aşılama programına başlamaya ikna edecek yeni ve yüksek hacimli bir teklifin kapsamını da kıymetlendirdi. Bu bağlamda, Kuzey Kore nüfusunun yüzde 80 ila 100’e yetecek kadar Pfizer yahut Moderna mRNA aşısının gerektiği anlaşıldı. Daha evvelki en büyük Covax teklifi, nüfusun yüzde 20’sini kapsayacak kadar ve mRNA olmayan aşı içeriyordu.
Öbür yandan, Kuzey Kore’de aşı tersi bir kültür olmadığı için başka ülkelerde görüldüğünün tersine üzere bu biçimde bir programa karşı halkın direnişiyle karşılaşılmayacağı da düşünülüyor.
Uzmanlar, süratli bir aşılama kampanyasının mümkün olduğunu, Kuzey Kore’nin bunun için kâfi tecrübe ve altyapıya sahip olduğunu söylüyor. Zira, Kuzey Kore nüfusunun yüzde 95 ila 97’si pandemi öncesinde rutin olarak kızamık ve çocuk felci üzere hastalıklara karşı aşılanıyordu.
Uzmanlar ayrıyeten, mRNA aşılarının gerektirdiği ek soğuk zincir yatırımlarının Kuzey Kore için engelleyici olmayacağını da belirtiyor.
Öte yandan şayet adım atılırsa, aşılama programının birtakım pürüzlerle müsabakası pek mümkün. Kuzey Kore’nin müzakere biçimi birtakım zorluklar doğuruyor. Çünkü rejim, birçok vakit spesifik olarak ne istediğini açıklamıyor.
Pekala artık ne olacak? Kuzey Kore tüm dünyada olduğu üzere tedbirleri hafifçeletme yoluna gidecek ve aşılamaya mı başlayacak yoksa sıkı karantina devam mı edecek?
KUZEY KORE İÇİN İKİ SENARYO
CSIS raporuna nazaran, önemli ve fazlaca istikametli zorluklara karşın hayli sayıda uzman Kuzey Kore’nin devam eden bir karantinaya dayanabileceğini ve büyük olasılıkla da bu stratejiye devam etmeyi seçeceğini söylüyor. Bunun birkaç sebebi var:
— Birincisi, Kuzey Kore rejimi geçmişte, tahminen 300.000 ila 2 milyon kişinin vefatına niye olan 1990’lardaki büyük kıtlık da dahil olmak üzere, çok kuvvetli devirlerinden sağ çıktı. Buna karşılık, bir uzman, Kuzey Kore için tam manasıyla bir Covid-19 salgını durumunda en makus durum senaryosunda yaklaşık 160.000 vefat yaşanacağını iddia ediyor.
— İkincisi, Kuzey Kore’nin başkanları, ideolojik denetimi güçlendirmek, pazarlara hükmetmek ve dışarıdan gelen enformasyonu bastırmak için araçlar kullandıkları sürece sıfır Covid-19 siyasetinden yarar sağladı.
— Son olarak, uzmanlar ve Kuzey Koreli yetkililer içindeki görüşmelere göre rejim, ülkenin Covid-19 siyasetini nüfusu koruyan bir muvaffakiyet olarak lanse ediyor. Bir Kuzey Koreli yetkilinin, ‘kurallara uymayan’ ülkelerdeki meyyit sayısı karşısında şaşkınlık ve öfke duyduğunu tabir ettiği bildirildi ve “her insanın Kuzey Kore meselai takip etmesi halinde dünya pandemiye son verebilir” dediği kaydedildi.
— Öte yandan rejim, sıkı kapanmayı bitmiş oldurmek yerine, geçen sonbahar ile bu yılın başlarında yaşanan ve hâlâ devam eden sıhhat ve besin krizlerini, kimi insani yardım sevkiyatlarının hür bırakılması ve Çin ile ticaretin sonlu bir biçimde bir daha başlaması yoluyla yönetmeye çalışabilir.
İKİNCİ SENARYO: PANDEMİ ÖNCESİ SON FIRSAT PENCERESİ
Kuzey Kore için öngörülen bir öteki durum ise kimi gelişmelerin ülkeyi karantinayı gevşetmeye sevk etmesi ihtimali.
— Uzmanlar, yüksek seviyede aşı uygulanan ve nüfusu virüse karşı bağışıklık kazanan biroldukça ülkenin durumunun endemiye dönüşmeye başladığını, bunun da pandemi takviyesi sağlamak için hayata geçirilen memleketler arası uğraşlara olan ilgiyi azaltabileceğini söylüyor. Kuzey Kore, bunu pandemiyle ilgili yardımları kabul etmek için son bir fırsat penceresi olarak yorumlayarak adım atabilir.
— Kuzey Kore’nin karantina kurallarını gevşetmesine niye olabilecek bir öteki etken ise Çin’in kendi sıfır Covid siyasetinden uzaklaşması olabilir. Çin şayet bu biçimde bir yaklaşım sergilemeye başlarsa Kuzey Kore rejimini de birebir hamleyi göz önünde bulundurmaya teşvik edebilir. Öte yandan Güney Kore’nin Omicron daha sonrası ‘Covid ile yaşama’ siyasetlerine devam etme sonucu da misal bir tesire sahip olabilir.
— Gıda krizinin berbatlaşması Kuzey Kore’nin ticaret ve yardım için hudutlarını bir daha açmasına niye olabilir. Çok sayıda uzman, Kuzey Kore’nin Covid-19 kısıtlamalarının azaltılmasına niye olan ana sorunun sağlıktan fazla besin olacağını belirtiyor.
Kuzey Kore hakkında öngörülen bu pandemi stratejilerinden hangilerinin uygulanacağı ve ne kadar başarılı olabileceği vakit içinde görülecek. Ama açık olan bir mevzu var ki Kuzey Kore’ye yardım etmek ziyadesiyle yaratıcılık, esneklik ve sabır gerektirecek.
KUZEY KORE’NİN ‘NORMALİ’ aslına bakarsan KARANTİNA
Kuzey Kore, pandeminin başından beri tam bir kapalılık ilan etse de aslında ülkenin ‘normali’ de bundan pek farklı değil. Ülkeye gitmek isteyen birinin özel müsaade alması gerekiyor. Uçaktan iner inmez pasaport ve vizelere el konuyor. Ülkede asker fotoğrafı çekmek, üzerinde Kim Jong-Un başta olmak üzere başkanların fotoğraflarının olduğu gazeteleri katlamak, önderlerin heykel ve fotoğraflarını işaret ederek göstermek yasak.
Öte yandan ülke vatandaşlarının ‘kişisel sebeplerle’ yurt dışına çıkmaları da yasak. Bunu yalnızca devlet bakılırsavlendirmesi ile yapmaları mümkün. Ülkede köyden kente ziyaret ya da gezmeye gelmek müsaadeye bağlı. O denli ki vatandaş, kentlerin girişindeki denetim noktalarında durduruluyor ve müsaade evrakları denetim ediliyor. Bir kasabadan başkasına ya da başşehir Pyongyang haricinde bir kentten başkasına taşınmak da müsaade ile mümkün oluyor.
Kuzey Kore basınında, pandeminin sonların haricindeki tesirleri hakkında ağır yayınlar yapılırken, global aşı gelişmeleri konusunda halk karanlıkta tutuluyor. Ülkede yabancı medyaya erişim pek kısıtlı ve hatta yasa dışı. ABD’nin Kuzey Kore insan hakları sorunlarından sorumlu eski özel temsilcisi Büyükelçi Robert King “Tüm bu yasaklara karşın halkın değerli bir kısmı yabancı radyoları dinliyor” diyor.
Olağan ömrün bile gereğince ‘kısıtlama altında’ olduğu Kuzey Kore için, pandemi tedbirlerinin gevşetilmesinin tam olarak ne manaya geliyor tartışılır. aslına bakarsan şiddetli bir kapalılık ortasında yaşayan halk için rejimin atacağı adımın en olumlu tarafı aşılanmak ve virüse karşı bağışıklık kazanmış olmak olacak üzere görünüyor.
Stratejik ve Milletlerarası Araştırmalar Merkezi (CSIS) tarafınca hazırlananan ‘North Korea’s Covid-19 Lockdown: Current Status and Road Ahead’ isimli rapordan, Washington Post’un ‘As world reopens, North Korea is one of two countries without vaccines’ ve ABC News’in ‘North Korea remains unvaccinated 2 years into pandemic’ haberinden faydalanılmıştır.
SIFIR COVID SİYASETİ
Kuzey Kore, Ocak 2020’den bu yana hudut kapanmalarını ve karantina tedbirlerini içeren bir ‘sıfır Covid politikası’ uyguluyor. Salgının başlarında esasen çok da yeterli olmayan sıhhat sisteminin bu durumla baş edemeyeceğini düşünen Pyongyang idaresi Kuzey Kore’yi dış tesirlere büsbütün kapattı. Bu siyasetin virüsün ülkeden uzak kalmasını sağladığı argüman ediliyor.
Ülkedeki sıkı karantinanın ana itici gücünün, kırılgan sıhhat sistemleri olduğu varsayım ediliyor. Zira Kuzey Kore’nin sıhhat sistemi bir pandemi ile başa çıkabilecek donanıma sahip değil.
BURADA HİÇ AŞI UYGULANMADI
Kuzey Kore, dünyada Covid-19 aşısı teşebbüsü başlatmayan iki ülkeden biri. Global aşılama programı Covax’in fazlaca sayıda teklifine karşın, Kuzey Kore’de aşılama başlatılmadı.
Dünya çapında maske zorunluluğunun ve pandemi yasaklarının kalktığı bugünlerde, Kuzey Kore, bir daha açılmaya nasıl başlayabileceğine dair hiç bir işaret vermeden, vatandaşlarına bir doz bile koronavirüs aşısı uygulamayan iki ülkeden biri olmaya devam ediyor.
Dünyada aşılamanın başlamadığı bir öteki ülke Doğu Afrika’da bulunan Eritre. Altı milyonluk nüfusu olan Eritre, yaklaşık 10.000 Covid hadisesi bildirdi. Ülkede bugüne kadar resmi bir Covid-19 aşı programı oluşturulmadı. Eritre virüsle ilgili dataları dünyayla paylaşmayı reddediyor.
Geçtiğimiz yıl Kuzey Kore, sevkiyatların daha fazla gereksinimi olan ülkelere gitmesi gerektiğini söyleyerek Çin’in Sinovac aşısının yaklaşık 3 milyon dozunu reddetti. Bununla da kalmayan Pyongyang, mümkün yan tesirlerden endişelendiği için 2 milyon doz AstraZeneca aşısını da geri çevirdi.
Covax tarafınca Kuzey Kore için tahsis edilen yaklaşık 250.000 doz Novavax aşısı siparişi de Pyongyang’ın cevap vermemesi niçiniyle bu yılın başlarında iptal edildi. Çin, Rusya ve Güney Kore’nin 2021 yılı boyunca yaptığı teklifler de reddedildi.
AŞILAR niye REDDEDİLİYOR?
Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü Yöneticisi Lee Wootae, sunulan aşıların sayısından ve çeşidinden duyulan memnuniyetsizliğin Pyongyang’ı sevkiyatları geri çevirmeye itmiş olabileceğini söylüyor ve ekliyor:
“Şimdiye kadar Kuzey Kore’ye sunulan aşılar sıklıkla AstraZeneca ve Sinovac oldu. Kuzey Kore’nin istediği şey ise mRNA aşıları.”
Başka yandan Kuzey Kore rejiminin aşıları alma konusundaki isteksizliğini siyasal niçinlere bağlayan uzmanlar da var.
Kyung Nam Üniversitesi Uzak Doğu Araştırmaları Enstitüsü’nde profesör olan Lim Eul Chul, “Kuzey Kore’nin ABD’de üretilmiş aşıların sayesinde tıbbi bir krizin üstesinden geldiği bildirisi, Kim Jong-Un rejiminin ABD’ye karşı eleştirel tavrı ile zıt düşecek” diye konuşuyor.
Ülkede hakim olan kapalılık hali de aşıları geri çevirme niçinlerinden biri olabilir. Lim Eul Chul, bunun niçinini de şu biçimde açıklıyor:
“Pyongyang’ın aşı tekliflerini kabul etmesi için şeffaf bir aşı dağıtım planını garanti etmesi gerekiyor. Bu, memleketler arası gözlemcilerin ülkeye girmesine müsaade vermek ve aşının nasıl ve kime dağıtıldığına müdahale etmelerine müsaade vermek manasına geliyor.”
Kuzey Kore’nin rastgele bir Covid-19 aşısı ithal ettiği bilinmiyor lakin basında çıkan haberlerde hudut denetim yetkilileri üzere en azından birtakım kilit şahısların aşılanmış olabileceği öne sürülüyor.
NÜFUS VİRÜSE KARŞI SAVUNMASIZ
Uygulanan sıfır Covid siyaseti ve aşılamanın reddedilmesi, nüfusun virüse karşı son derece savunmasız olduğu manasına geliyor.
Pandemi birinci başladığında öteki birfazlaca ülkede olduğu üzere Kuzey Koreli yetkililerin kanısı de “pandeminin son bir sonu olacağı ve akabinde ülkenin pandemi öncesi işlere her zamanki üzere devam edebileceği” biçimindeydi. birebir vakitte, peş peşe ortaya çıkan mutasyonel varyantlar göz önüne alındığında, dünya artık Covid-19’un kalıcı olduğu gerçeğiyle yüzleşmeye başlıyor. Bu da virüsle bir ortada yaşamaya odaklanan alternatif bir yaklaşımı gerekli kılıyor.
Bu yaklaşım özetle gezegendeki herkesin bir noktada virüsle karşılaşacağı manasına geliyor, tıpkı hepimizin ömrümüzde bir sefer bile olsa soğuk algınlığına yakalanma riski olduğu üzere… Kuzey Kore üzere ‘sıfır Covid’ siyaseti benimseyen ve hiç aşı yapılmamış bir ülke için koronavirüsle yaşamaya alışma durumunun sonuçları pek göz korkutucu görünüyor.
ÇOK KAPANMA BESİN KRİZİNİ DOĞURDU
Kuzey Kore’nin sıfır Covid-19 siyaseti, ithal ilaç kaynaklarının kuruması, hasta insanların hastanelere erişmesine dahi mahzur olan yurt içi seyahat yasakları üzere niçinlerle ikincil sıhhat krizine yol açtı.
Ülke ayrıyeten besin, gübre, tarım ekipmanı ve insani yardımın ithalatının ve iç dağıtımının önemli biçimde kısıtlandığı bir besin kıtlığı yaşıyor. 2020 yılında meydana gelen tayfunlar da sellere niye oldu ve mahsul randımanını daha da azalttı.
Birleşmiş Milletler Kuzey Kore İnsan Hakları Özel Raportörü Tomás Ojea Quintana, pandemi kısıtlamalarının besin krizini daha da kötüleştirdiğini söylüyor. Quintana’nın kaleme aldığı yakın tarihindeki bir raporda, “sınırların kapatılması da dahil olmak üzere Covid kısıtlamalarının ülke ortasında bir salgını önlediği lakin ekonomik yoksunluğu daha da kötüleştirdiği” sözlerine yer veriliyor. Quintana, Kuzey Kore’ye en az 60 milyon doz Covid-19 aşısı sağlanması gerektiğini ve milletlerarası toplumun bunun için bir strateji belirlemek üzere bir ortaya gelmesi gerektiğini belirtiyor.
Çok izolasyon uygulaması, Kuzey Kore’nin Çin ile ticaretini de durdurdu. İki ülke içindeki ticari ilgiler 2019’dan 2021 yılına kadarki süreçte, yüzde 90 azaldı. Kuzey Kore, salgın 2020’de yayılmaya başladığında hudutlarını kapatan birinci ülkelerden bir tanesiydi. Geçtiğimiz ay Çin sonundan birkaç trenin geçişine müsaade verilmeye başlandı.
PANDEMİ BİR PARANOYA OLDU, SONU GEÇENLERE VUR BUYRUĞU VERİLDİ!
Analistler, Kuzey Kore’nin pandemiyi paranoya noktasına varacak kadar fazlaca ciddiye aldığını söylüyor. Rejim, hudut uygulamaları konusunda o kadar katı ki Kuzey Kore sorunlarını takip eden bir yayın kuruluşu olan NK News’ün aktardığına bakılırsa, Ekim 2020’de yayımlanan bir kararnameyle huduttan içeri müsaadesiz girenlerin ve hatta hayvanların bile ihtar yapılmadan vurulması emredildi.
Ülkenin sonlarının kapanması, besin güvensizliğini daha da kötüleştirdi. Kim Jong-Un, geçtiğimiz yıl besin durumunu ‘gergin’ olarak nitelendirmiş ve “zorlu bir dönem” tabirlerini kullanmıştı. Bu kelamlar ülkenin 1990’larda yaşadığı büyük kıtlığa bir atıftı.
Kuzey Kore, tarihi boyunca sık sık besin kıtlıkları yaşadı. Lakin bu sefer Covid-19 yüzünden durum daha da vahim hale geldi. Ülkenin başkanı Kim Jong-Un, krizi 1990’larda Sovyetler Birliği’nin çöküşü akabinde yaşanan ve ‘Zorlu Yürüyüş’ denen, binlerce kişinin öldüğü açlıkla uğraş sürecine benzetti.
Kuzey Kore rejimi, yaşanan besin kıtlığını kabul etse de asla kabul etmedikleri bir şey var: Covid hadiseleri. Kuzey Kore şimdiye kadar ülkede rastgele bir Covid-19 olayı tespit edildiğini inkâr etti.
Uygulanan sıkı karantina kuralları, 2020 yılı boyunca salgını engellese bile, dünya genelinde birden çok kaynak 2021 sonlarında ordu ortasında ‘kitlesel ölümler’ yaşandığını bildirdi.
Covid-19 semptomları gösteren sivil Kuzey Koreliler yedi günlük mesken karantinasına tabi tutuluyor. Bu mühlet ortasında belirtiler kaybeğer olmazsa ve iyileşmezlerse süreksiz karantina tesislerine transfer ediliyorlar. Alınan bilgilere bakılırsa, 2021 yılının sonlarında semptomları olan en az 185.000 kişi bu tesislere sevk edildi. Bu tesislerdeki şartların ‘korkunç’ olduğu, ilaç, besin ve ısıtmanın da yetersiz olduğu söyleniyor.
‘SINIRLARI AÇMAK ZORUNDA KALACAKLAR…’ YENİ VARYANTLARIN MERKEZ ÜSSÜ OLABİLİR!
Washington merkezli Stratejik ve Memleketler arası Çalışmalar Merkezi (CSIS) tarafınca toplanan bir uzmanlar panelinin raporuna nazaran, Kuzey Koreli yetkililer Pfizer yahut Moderna üzere mRNA aşılarını tercih edeceklerini özel olarak belirttiler. Panel, Kuzey Kore’nin muhtemelen yüksek hacimli bir mRNA aşısı teklifiyle ilgileneceği kararına vardı.
Panel, hiç aşısı olmayan Kuzey Kore nüfusunun virüse karşı düşük bağışıklığının bir kararı olarak yeni varyantların merkez üssü olma riskiyle karşı karşıya olduğunun da altını çizdi.
Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden global sıhhat uzmanı Kee Park, “Sınırı bir daha açmak zorunda kalacaklar, bu kaçınılmaz. Bu noktada nüfusu müdafaanın en yeterli yolu mümkün olduğunca fazla sayıda insanı aşılamak olacak. Bunu yapabilecek güçteler. Artık farklı bir strateji izlemeleri gerekiyor. Sıfır Covid stratejisi çökmeye başlıyor” diyor.
Dünyadaki savunmasız insanlara aşı dağıtmayı amaçlayan Covax teşebbüsünün bir modülü olan Gavi Alliance, Kuzey Kore için tahsis edilmiş aşı dozlarının bu ay iptal edildiğini deklare etti lakin Pyongyang idaresinin fikrini değiştirmesi ve bir bağışıklama programı başlatması durumunda teknik ihtiyaçların karşılanacağını da ekledi.
ALTYAPI SÜRATLİ AŞILAMAYA MÜSAİT
CSIS uzmanları, Covax’in yapacağı ve Kuzey Kore’yi toplu bir Covid-19 aşılama programına başlamaya ikna edecek yeni ve yüksek hacimli bir teklifin kapsamını da kıymetlendirdi. Bu bağlamda, Kuzey Kore nüfusunun yüzde 80 ila 100’e yetecek kadar Pfizer yahut Moderna mRNA aşısının gerektiği anlaşıldı. Daha evvelki en büyük Covax teklifi, nüfusun yüzde 20’sini kapsayacak kadar ve mRNA olmayan aşı içeriyordu.
Öbür yandan, Kuzey Kore’de aşı tersi bir kültür olmadığı için başka ülkelerde görüldüğünün tersine üzere bu biçimde bir programa karşı halkın direnişiyle karşılaşılmayacağı da düşünülüyor.
Uzmanlar, süratli bir aşılama kampanyasının mümkün olduğunu, Kuzey Kore’nin bunun için kâfi tecrübe ve altyapıya sahip olduğunu söylüyor. Zira, Kuzey Kore nüfusunun yüzde 95 ila 97’si pandemi öncesinde rutin olarak kızamık ve çocuk felci üzere hastalıklara karşı aşılanıyordu.
Uzmanlar ayrıyeten, mRNA aşılarının gerektirdiği ek soğuk zincir yatırımlarının Kuzey Kore için engelleyici olmayacağını da belirtiyor.
Öte yandan şayet adım atılırsa, aşılama programının birtakım pürüzlerle müsabakası pek mümkün. Kuzey Kore’nin müzakere biçimi birtakım zorluklar doğuruyor. Çünkü rejim, birçok vakit spesifik olarak ne istediğini açıklamıyor.
Pekala artık ne olacak? Kuzey Kore tüm dünyada olduğu üzere tedbirleri hafifçeletme yoluna gidecek ve aşılamaya mı başlayacak yoksa sıkı karantina devam mı edecek?
KUZEY KORE İÇİN İKİ SENARYO
CSIS raporuna nazaran, önemli ve fazlaca istikametli zorluklara karşın hayli sayıda uzman Kuzey Kore’nin devam eden bir karantinaya dayanabileceğini ve büyük olasılıkla da bu stratejiye devam etmeyi seçeceğini söylüyor. Bunun birkaç sebebi var:
— Birincisi, Kuzey Kore rejimi geçmişte, tahminen 300.000 ila 2 milyon kişinin vefatına niye olan 1990’lardaki büyük kıtlık da dahil olmak üzere, çok kuvvetli devirlerinden sağ çıktı. Buna karşılık, bir uzman, Kuzey Kore için tam manasıyla bir Covid-19 salgını durumunda en makus durum senaryosunda yaklaşık 160.000 vefat yaşanacağını iddia ediyor.
— İkincisi, Kuzey Kore’nin başkanları, ideolojik denetimi güçlendirmek, pazarlara hükmetmek ve dışarıdan gelen enformasyonu bastırmak için araçlar kullandıkları sürece sıfır Covid-19 siyasetinden yarar sağladı.
— Son olarak, uzmanlar ve Kuzey Koreli yetkililer içindeki görüşmelere göre rejim, ülkenin Covid-19 siyasetini nüfusu koruyan bir muvaffakiyet olarak lanse ediyor. Bir Kuzey Koreli yetkilinin, ‘kurallara uymayan’ ülkelerdeki meyyit sayısı karşısında şaşkınlık ve öfke duyduğunu tabir ettiği bildirildi ve “her insanın Kuzey Kore meselai takip etmesi halinde dünya pandemiye son verebilir” dediği kaydedildi.
— Öte yandan rejim, sıkı kapanmayı bitmiş oldurmek yerine, geçen sonbahar ile bu yılın başlarında yaşanan ve hâlâ devam eden sıhhat ve besin krizlerini, kimi insani yardım sevkiyatlarının hür bırakılması ve Çin ile ticaretin sonlu bir biçimde bir daha başlaması yoluyla yönetmeye çalışabilir.
İKİNCİ SENARYO: PANDEMİ ÖNCESİ SON FIRSAT PENCERESİ
Kuzey Kore için öngörülen bir öteki durum ise kimi gelişmelerin ülkeyi karantinayı gevşetmeye sevk etmesi ihtimali.
— Uzmanlar, yüksek seviyede aşı uygulanan ve nüfusu virüse karşı bağışıklık kazanan biroldukça ülkenin durumunun endemiye dönüşmeye başladığını, bunun da pandemi takviyesi sağlamak için hayata geçirilen memleketler arası uğraşlara olan ilgiyi azaltabileceğini söylüyor. Kuzey Kore, bunu pandemiyle ilgili yardımları kabul etmek için son bir fırsat penceresi olarak yorumlayarak adım atabilir.
— Kuzey Kore’nin karantina kurallarını gevşetmesine niye olabilecek bir öteki etken ise Çin’in kendi sıfır Covid siyasetinden uzaklaşması olabilir. Çin şayet bu biçimde bir yaklaşım sergilemeye başlarsa Kuzey Kore rejimini de birebir hamleyi göz önünde bulundurmaya teşvik edebilir. Öte yandan Güney Kore’nin Omicron daha sonrası ‘Covid ile yaşama’ siyasetlerine devam etme sonucu da misal bir tesire sahip olabilir.
— Gıda krizinin berbatlaşması Kuzey Kore’nin ticaret ve yardım için hudutlarını bir daha açmasına niye olabilir. Çok sayıda uzman, Kuzey Kore’nin Covid-19 kısıtlamalarının azaltılmasına niye olan ana sorunun sağlıktan fazla besin olacağını belirtiyor.
Kuzey Kore hakkında öngörülen bu pandemi stratejilerinden hangilerinin uygulanacağı ve ne kadar başarılı olabileceği vakit içinde görülecek. Ama açık olan bir mevzu var ki Kuzey Kore’ye yardım etmek ziyadesiyle yaratıcılık, esneklik ve sabır gerektirecek.
KUZEY KORE’NİN ‘NORMALİ’ aslına bakarsan KARANTİNA
Kuzey Kore, pandeminin başından beri tam bir kapalılık ilan etse de aslında ülkenin ‘normali’ de bundan pek farklı değil. Ülkeye gitmek isteyen birinin özel müsaade alması gerekiyor. Uçaktan iner inmez pasaport ve vizelere el konuyor. Ülkede asker fotoğrafı çekmek, üzerinde Kim Jong-Un başta olmak üzere başkanların fotoğraflarının olduğu gazeteleri katlamak, önderlerin heykel ve fotoğraflarını işaret ederek göstermek yasak.
Öte yandan ülke vatandaşlarının ‘kişisel sebeplerle’ yurt dışına çıkmaları da yasak. Bunu yalnızca devlet bakılırsavlendirmesi ile yapmaları mümkün. Ülkede köyden kente ziyaret ya da gezmeye gelmek müsaadeye bağlı. O denli ki vatandaş, kentlerin girişindeki denetim noktalarında durduruluyor ve müsaade evrakları denetim ediliyor. Bir kasabadan başkasına ya da başşehir Pyongyang haricinde bir kentten başkasına taşınmak da müsaade ile mümkün oluyor.
Kuzey Kore basınında, pandeminin sonların haricindeki tesirleri hakkında ağır yayınlar yapılırken, global aşı gelişmeleri konusunda halk karanlıkta tutuluyor. Ülkede yabancı medyaya erişim pek kısıtlı ve hatta yasa dışı. ABD’nin Kuzey Kore insan hakları sorunlarından sorumlu eski özel temsilcisi Büyükelçi Robert King “Tüm bu yasaklara karşın halkın değerli bir kısmı yabancı radyoları dinliyor” diyor.
Olağan ömrün bile gereğince ‘kısıtlama altında’ olduğu Kuzey Kore için, pandemi tedbirlerinin gevşetilmesinin tam olarak ne manaya geliyor tartışılır. aslına bakarsan şiddetli bir kapalılık ortasında yaşayan halk için rejimin atacağı adımın en olumlu tarafı aşılanmak ve virüse karşı bağışıklık kazanmış olmak olacak üzere görünüyor.
Stratejik ve Milletlerarası Araştırmalar Merkezi (CSIS) tarafınca hazırlananan ‘North Korea’s Covid-19 Lockdown: Current Status and Road Ahead’ isimli rapordan, Washington Post’un ‘As world reopens, North Korea is one of two countries without vaccines’ ve ABC News’in ‘North Korea remains unvaccinated 2 years into pandemic’ haberinden faydalanılmıştır.